تبلیغات

کتاب روز


«جنگل آدم‌ها»


«جنگل آدم‌ها» و «شرح حاشیه» در نمایشگاه کتاب احمد بیرانوند از عرضه دو کتاب در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران توسط نشر روزگار خبر داد. به گزارش خبرنگار ادبیات و کتاب ایسنا، به گفته او، مجموعه داستان «جنگل آدم‌ها» یکی از این کتاب‌هاست. این کتاب حاصل تلاش جمعی از نویسندگان است که به صورت کارگاهی، در داستان‌هایشان اقدام به خلق دنیای حیوانات با گرایش‌های انسانی کرده‌اند. در این فضای به ظاهر تمثیلی حیوانات با بهره‌گیری از مظاهر تمدن در آثار حضور دارند. آن‌ها به دنبال تلاش‌های مدنی و شکل دادن به جامعه از هم گسیخته خود هستند. او افزود: نویسندگان این کارگاه با تدریس من به مدت چند سال است در موضوعات مختلف به پروژه‌های خلاقه می‌پردازند. همچنین چاپ دوم کتاب «شرح حاشیه» با ویرایش جدید و اصلاحات و اضافات وارد بازار نشر خواهد شد. این کتاب به تحلیل جریان‌های شعری پس از نیما می‌پردازد و نقد بعد از نیما را هم مورد بررسی قرار می‌دهد. شعر هوشنگ ایرانی، موج نو، شعر حجم و شعر گفتار از فصل‌های محوری این کتاب هستند.
آرشیو معرفی کتاب

در آمدی بر سیر فکری علی باباچاهی در شعر و ادبیات/ عابدین پاپی

در آمدی بر سیر فکری علی باباچاهی در شعر و ادبیات
هر واژه ای تولد ، حیات و پایانی داردو این به منزله حیات واژه است نه مرگ آن .«ع_ پ»
نویسنده : عابدین پاپی

آنچه را که عقلای دانش د ردایره ی هستی به عرصه ی تعریف آورده اند ، مشمول سه نوع جهان است که از بدو آفرینش هستی تا به امروز از بن مایه ی اندیشه بشر ترآوش و نضجی بارور گون به خود دیده است . عقلای دانش جهان نخست را جهان سنت می نامند . جهان سنت جهانی اسشت با مولفه های طبیعی واساس و پایه ی این جهان بر محور اعتقاد ، مذهب و آرامش است . جهانی عاطفه محور که نگرشی خصومت آمیز با طبیعت نداشت و از طبیعت تبعیت می کرد . در جهان سنت بشر بیش از آنکه در علوم غور شود و بدنبال معرفت شناسی طبیعت باشد ، طبیعت را به عنوان یک اصل می دانست و تعریف در طبیعت یا هستی چندان مورد اعتنا والتفات آن نبود. اعتقاد به خدا ، دین و مذهب خویش ، چنان با پوست و استخوان بشر عجین شده بود که به اونوعی آرامش بی بدیل می داد .
دیگر جهان، جهان مدرن بود که در این جهان بشر عزم غلبه بر طبیعت را در دستور کار خود قرار داد و نخستین موضوعی که محل بحث و نظر بشر بود ، راسیونالیزم ( عقل گرایی) بود و به همین خاطر بشر در صدد بر آمد تا که بر اساس عقل طبیعت را طبیعت شناسی نماید و این پسوند «شناسی »منبعد از جانب متفکرین دنیای مدرن در اغلب علوم سر وا نمود و دایره ی هستی وارد جهانی جدید با المان های جدیدی شد به گونه ای که متفکرین بر این اصل معتقد بودند که طیعت باید طبیعت شناسی شود . عقل باید عقل شناسی شود . روح باید روح شناسی شود . علم باید علم شناسی شود . جامعه باید جامعه شناسی شود .روان باید روانشناسی شود و … لذا این چنین بود که دانشگاه هایی بوجود آمد ومردم وارد مقوله ای بنام علوم دانشگاهی شدند وجهان از حالتی به حالت دیگر در آمد . چه این که بر خلاف جهان سنت که بشر از طبیعت تبعیت می کرد ، در جهان مدرن طبیعت از بشر تبعیت نمود .
لذا گذشتگان با عقل کاری می کردند ولی از عقل سئوال نمی کردند . به بیانی دیگر پرسشگر طبیعت نبودند ولی جهان مدرن جامعه و طبیعت را به پای میز مذاکره آورد و به بوته ی نقد و چالش کشید . دیگر جهان که امروزه زبانزد دایره هستی شده و از کاراکترها و مولفه های آن بهره برداری بعمل می آید ، جهان پست مدرن یا پست کریتیکال است . هنگامی که آدمی از جهان مدرن می گذرد واز دوران نقادی عبور می کند به ماوراء و دوران فرا انتقاد می رسد که همان دوران پست کریتیکال است . بنابراین هنر وهنرمند د رزهدان این تقسیم بندی جهانی نضج و بارور شده اند وگمان نمی رود که کسی خارج از این سه جهان دست به خلاقیتی زده باشد و یا اگراحیانن درعالم تفکر نیز به سیر و سیاحت از بهر آفرینشی نو حرکت نموده نیز با تبعیت و الگو برداری از همین سه جهانی است که ذکر آن رفت . نکته ی دیگر دنیای ابژه و سوژه هنرمند می باشد که دردایره ی هستی و با تبعیت از همین سه جهان که ذکر آن رفت در پارفت ( رفت و آمد) سیال بر انگیزی است . هدف از این تقسیم بندی نیل به راهی کانال کشیده درجهت پردازشی اصولی تر و مفید تر نسبت به یک اندیشه و یا تفکر است که از خود آفرینش هایی را در ازمنه ی تاریخ به عرصه ی وجود می آورد . لذا یکی از این جهش های فکری که تا به امروز وجود خود را در حوزه ی شعر و ادبیات در این کهن بوم حفظ نموده و البته بسامد فکری آن نیز در چند بستر میدان داری می کند علی باباچاهی است . علی بابا چاهی از عمده شعرا ونظریه پردازانی است که در میدان ادبیات و شعر ایران چنان اسبی توسن می تازد و شاید بتوان گفت در هر میدانی اسب سخن اش میدان تازی می کند !
وی متولد ۱۳۲۱د رکنگان بوشهر است . شاعری که از بستری شعر خیز ، خیز بر می دارد و با تبعیت از زیست بوم خود خیزابه های ادبی شعر را آغاز ومنبعد به سرآیش های غیر جنگ آسا روی می آورد . بابا چاهی از عمده شعرا و نظریه پردازانی به شمار می آید که با التفات به تقسیم بندی جهانی از دایره ی هستی که ذکر آن رفت، حیات شعری آن د رهر سه جهان مشهود و نمایان است که این مهم عنصری فرآرونده و اقبال شاعری است که مقوله ای بنام «فرآبند» را در کارنامه اش به تثبیت رسانده است . شاعری که دوران حیات را از کودکی تا پیری طی کرده و در این ادوار نیز تجارب افکار و اندیشه ها را در زندگی هنری خود لحاظ نموده است . با التفات به «رویکردی مفهومی به تز ، آنتی تز و سنتز د رادبیات وشعر» از این قلم می توان باباچاهی را شاعری نامید که از درون تزهای نیما یوشیج به شمار می آید و از شعرایی است که با رعایت فرم وساختار شعر نیما به سرآیش شعر پرداخت و با حرکت در تغییر نیما که مقابل شعر کلاسیک و با در هم ریختن ساختمان شعر کلاسیک به تثبیت رسید ، سهیم شد ولی با تغییر جهان زیست و جهان بینی خود و آشنایی با اندیشه های مدرن و المان های مدرنیته توانست پراکسیس های پسانیمایی را در جامعه ی ادبی مطرح نماید و سبک و سیاق شعری خود را از نیما مجزا سازد . لذا اگر چه بابا چاهی در آغازین آثار خود ، دست به تولد سبک و سیاق متفاوتی می زند اما چون این سبک و سیاق دارای خصیصه های مشترک با شعر نیما چه از حیث ساختار و چه محتوا می باشد ، لذا بعنوان یک آنتی تز شناخته شده نیست . اما می توان بابا چاهی را در نوع خود شاعری قلمداد کرد که به دنبال صیرورت (شدن) در شعر است و د راین ره آورد نیز هماوردی بی بدیل است .
بنابراین اگر چه با نیما آغاز کرد ولی از نیما عبور کرد و به خود رسید و از خود نیز به دنیای فراخود دست یافت . با این تعابیر این شاعر را می توان شاعری برشمرد که تجربه آموزی های خود را در سه جهان سنت ، مدرن و پست مدرن به عرصه ی تصویر می آورد و آثاری را قلمی می کند که این آثار بترتیب از مولفه های دنیای سنت ، مدرن و پست مدرن بهره مند شده اند . فراست فرآبخش باباچاهی از خود وجهان پیرامون خود مهمترین دلیلی است که این شاعر را شاعری آلترناتیو ناپذیر جلوه می نماید . شاعری که با سلایق شخصی و ذهنیت مردم کلافی عمیق خورده است و آبشخور جامعه را خوب تامین می کند . این هنرمند گاهی با موج حرکت می کند و گاهی هم سوار بر موج است و گهگاهی هم بی موج در پرده ی پندار خویش ، دست به هیچ سازی می زند . مطالبات مردم را خوب می فهمد و به مانند یک خواننده ترانه های در خواستی اش از جانب مردم فراوان است . بر این گونه و مبنا شاعری است که هم تئوری های ایدئولوژ را خوب آموخته است و هم روشنفکری متعهد و غیر متعهد است و هم این که درجرگه ی منورالفکرها قلم فرسایی می کند !!
از نگاه برخی ار منتقدین وادبا باباچاهی با زمان و فرا زمان حرکت نمی کند و خود دارای نوعی پارادایم ( جهان بینی کلی) است که شعرش را پارادایمیک کرده است و برخی نیز این هنرمند را ساختار گرا و پسا ساختار گرا نامیده اند و گروهی هم هنجارگریز و معناگریز . ولی با این تعابیرروش مند که عقلای قوم تصویر کرده اند ، به نظر می آید که بابا چاهی زیر تاثیر زمان و فرا زمان است وبا پارادایم و نه بیرون از پارادایم . چه این که نویسنده و یا هر هنرمندی در چارچوب پارادایم ها حرکت می کند و بی چون و چرا زیر تاثیر پارادایم به هنرنمایی می پردازد. لذا با بررسی آثار این شاعر می توان به این نتیجه ی منتجی دست یافت .
الف)بابا چاهی در مجموعه های ذیل :
۱- در بی تکیه گاهی (۱۳۴۶) ۲- جهان و روشنایی های غمناک (۱۳۴۹) ۳- از نسل آفتاب ( ۱۳۵۳) ۴- صدای شن (۱۳۵۶) ۵- از خاکمان آفتاب بر می آید (۱۳۶۸) و آوای دریا مردان (۱۳۶۸) شاعری است یک رنگ که ساختار ومحتوی اشعارش بر یک ریل مشخص در حرکتند و درون مایه ی اشعار نیز با توجه به موضوع مجموعه ها نوعی هارمونی معنایی را نشان می دهد . در این مجموعه ها که به عدد ۶ میرسد بابا چاهی شاعری است راسیونال (عقل گرا) که با تشبث (چنگ انداختن ) به ذهنیتی پارادوکسیکال می خواهد که اشعارش را در بستری ناتورال به نمایش بگذارد . آشنازدایی های ساختاری ومحتوایی شاعر نیز منبعث از تکانشی است که در زبانیت و هویت ساخت مند زبان اش متاثر می افتند . شاعری که هم به دنیای ابژه نگاه دارد و هم این که توجه آن به سوژه کارآمد است . لذا در این ۶ مجموعه شاعر را می توان شاعری رئالیسم و انتزاعی دانست که با استفاده و بهره گیری از المان های سنت ومدرن به سرآیش شعر می پردازد و فراست شاعر از حقیقت و واقعیت باعث شده تا که اشعارش رنگ و لعابی معنا گرا به خود احساس نمایند . در این مجموعه ها شاعر جستجو گری است که به مکاشفه و پیدایی می رسد چه این که می خواهدهر آنچه که وجود دارد را کشف نماید . شاعری که اغلب نگرش هایش واقعی است و بدنبال تصاویری غیر واقعی نیز در کندو کاو است و حس نوستالوژیک نیز در متن ها پیداست که هویت شعری را در اشعارش نمایان می کند .
ب) بابا چاهی د رمجموعه های ذیل :
۱- نم نم بارانم (۱۳۷۵) ۲- منزل های دریا بی نشان است (۱۳۷۶) ۳- عقل عذابم می دهد (۱۳۷۹) ۴- قیافه ام که خیلی مشکوک می زند (۱۳۸۱) ۵- رفته بودم به صید نهنگ (۱۳۸۲) ۶- فقط از پریان دریایی زخم زبان نمی خورد (۱۳۸۸) ۷-پیکاسو در آب های خلیج فارس (۱۳۹۰) ۸- گل باران هزار روزه (۱۳۹۰) ۹- هوش و حواس گل شب بو برای من کافی است (۱۳۹۱) ۱۰- دنیا اشتباه می کند (۱۳۹۱) ۱۱- باغ انار از این طرف (۱۳۹۲) و گزاره های منفرد که در دومجلد در سال ۱۳۸۰ توسط انتشارات سپنتا به زیورچاپ آراسته شده و اثری است که شاعر در آن به مسایل شعر و بررسی شعر جدید و جوان امروز نگاه دارد و لذا در این مجموعه ها بابا چاهی شاعری است که پا در عرصه ی جهان پست کریتیکال ( دنیای ماوراء و فراانتقاد ) می گذارد و آثارش رنگ و لعابی پست مدرن به خود می گیرند . می توان گفت باباچاهی در این ۱۱ مجموعه به همان اندازه که زیر تاثیر مولفه های پست مدرنیستی است به همان اندازه نیز از پست مدرن فاصله دارد و اگر چه با هنجار شکنی ها و ساختارشکنی های خود در صدد بر می آید تا که شعر را در وضعیتی دیگر و تطوری فراتر قرار دهد ولی دوگانگی اندیشه شاعر این توفیق را از شاعر در زوایایی می گیرد زیرا که زبان و اندیشه ی شاعر همگون با هم در حرکت نیستند وگاهی زبان بر اندیشه چربش دارد و گهی هم اندیشه از زبان فاصله می گیرد . بنابراین اگرچه در این مجموعه ها شاعر به دشت معنایی پست مدرنیسم وارد می شود و البته میوه هایی را هم احساس و می چیند اما در خیلی از زوایا نیز دچار نوعی دوگانگی فکری است که این دو گانگی نشات گرفته از جهان زیست ماقبل ادبی و اجتماعی شاعر با جهان بینی پست مدرن کنونی آن دارد .
شاعر در این مجموعه ها ساختار ها را می شکند ولی ساخت ها را نمی شکند . به دنبال بافتار زایی در شعر است اما کلاف هایی که انتخاب می کند با هم هارمونی ندارند . ازعقل گریزان می شود و اعتقاد راسخ اش به عقل زدایی است ولی داشته های مدرن قبلی اش در مقابل اش صف می کشند و شاعر را از اختیار و انتخاب راسخ در ابعادی باز می دارند . بنابراین چهار نوع فرآیند در اندیشه ی شعری علی بابا چاهی از پیشکسوتان ادبیات و شعر این کهن بوم وجود دارد که این شاعر را نسبت به شعرای معاصر ( هم عصر و هم زمان) خود و شعرای امروزی در زوایایی متفاوت نشان می دهد .

نخست : آشنایی شاعر با سه دنیای سنت _ مدرن و پست مدرن است که دانش و بینش و البته رانش معقولی را برای شاعر به همراه دارد و این سیر زمانی سه گانه ،فراست و خمیر مایه ی شاعر را در سرآیش مبین می سازد .
دوم: این که «نظر »و «منظر » شاعر ( رویکردی به پرسمان نظر و منظر در ادبیات و شعر از این قلم) بنابر تطور فکر ی اش در حال تغییر است . به عنوان مثال : نظرومنظر شعر در دهه ی ۴۰-۵۰و ۶۰با نظر و منظرش در دهه ی ۷۰،۸۰ و ۹۰ در تفاوت است و علت عمده این است که شاعر تغییر نظر ومنظر را در اشعارش بر اساس تغییر زمان و مکان لحاظ می کند و این نظر و منظر نیز در زوایایی عینی و ذهنی شکل می گیرد .
سوم : این که جهان زیست و زیست بوم شاعر وجهان بینی اش موازی با هم در حرکت اند . به بیانی وقتی جهان بوم و زیست شاعر عوض می شود بی گمان جهان بینی اش نیز دچار تغییر می شود . لذا می توان گفت که این تغییر ، تغییری دوسویه است و شاعر نسبت به این تغییر وتحول آگاهی دارد .
چهارم : مقوله ای بنام بود طبقاتی ونمود طبقاتی در آثار علی بابا چاهی است . شاعر در ۶ مجموعه نخست که شامل سه دهه ی ۴۰-۵۰و ۶۰ می باشند و در این ادوار سروده شده اند ، شاعری است که در قالب بود طبقاتی قرار می گیرد و به تعبیری برای طبقه ی خود می نویسد . بابا چاهی در این ازمنه ها نمود طبقاتی ندارد وگرایش ذهنی آن به سمت زیست محیط و زیست جهان خود سوق داده می شود و شاعری با مولفه هایی تاریخی ، اجتماعی ، سیاسی و در ابعادی نیز دغدغه های انسانی نیز شعر شاعر را همراهی می کند . لذا در این مجموعه ها شاعر نمود ساز نیست بلکه بود ساز است و در صدد بر می آید تا که این بود سازی را در قالب هنر به جامعه منتقل کند و به طرزی دیگر در طبقه ی خود می زید و برای طبقه ی فرهنگی ، اجتماعی خود می سرآید . ولی در ۱۱ مجموعه ی بعدی که آثار رنگ و لعاب پست مدرنیستی به خود می گیرند ، اغلب بدنبال متفاوت نشان دادن شعر خود وحرکت به سمت نمادها ونمودها را گزینش می کند . شاعری است که پا در عرصه ی پست مدرنیسم می گذارد و این حرکت نیز در ضمیر ناخود آگاه شاعر خیز بر می دارد و نه خود آگاهش .
لذا راهی مابین مدرن و پست مدرن را دنبال می کند که نمود طبقاتی شاعر بر بود طبقاتی اش چربش بیشتری دارد . شاعر در این آثاربه دنبال ترآوش هایی انتزاعی و ماورای انتقاد است و گاهی هم حقیقت محور است و گاهی هم واقعیت پندار و گهی هم هیچ کدامی در پی هیچ ! بنابراین نمود طبقاتی و نگاشتن نمادها ونمودهای دنیای امروز در تئوریک های پیش رونده ی متن ، شعر را از شعریت و جوهره به سمت فرد گرایی و فرمیکال و مطالبات مصنوعی جامعه سوق می دهد . نمود طبقاتی در این آثار اغلب ذهنیت شاعر را در ابعادی با بحران هویت و خلاء معنا مواجه ساخته است و چون هدفی بسان هرمنوتیک ( تفسیر و تاویل متن ) را به حقانیت متن ترجیح می دهد ، لذا از بود طبقاتی خود فاصله گرفته و به نمود خود التفات می کند و چنین است که طبقه ی اجتماعی شاعر که از فرهنگ و نشانه های ناتورال جنوب نشات می گیرند به فرهنگ و علایم پایتخت مبدل می شوند و این تغییر نظر و منظر در زیست محیط نیز مسببی در جهت شکل گیری جهان بینی دیگری است که در آثار بعدی شاعر نمایان است . حسن کلام این که می توان چنین پنداشت که با توجه به این که زبان – اندیشه- بیان- پشتوانه فرهنگی و جهان شمولی تعیین کننده ی یک تفکر ادبی و … است ، لذا با این که سیر فکری این شاعر مختص به یک پارادایم مشخص نیست و به بیانی دیگر الگو زایی و جهان بینی کلی شاعر چند دستگی است به همین خاطر گذشت زمان جایگاه آکادمیک این شاعر را مشخص تر می کند، ولی تاثیر و مدل سازی شاعر در شعر و جایگاه ادبی و تئوریک آن در ادبیات این کهن بوم بر کسی مستور نیست .
منابع و مآخذ :
۱- مدرنیته و مدرنیسم ( سیاست ، فرهنگ و نظریه ی اجتماعی ) ترجمه و تدوین نوذری حسینعلی چاپ انتشارات نقش جهان سال ۱۳۸۰
۲- ادبیات پسا مدرن گزینش و ترجمه یزدانجو پیام تهران نشر مرکز ۱۳۷۹
۳- شاعران امروز فرانسه ، نویسنده پیردو بوادفر، مترجم سیمین بهبهانی
۴- از شعر تا شعر درمانی دکتر فروردین پرویز ، چاپ ۱۳۶۶ناشر : مولف
۵- ادبیات معاصر ایران ، تالیف دکتر روزبه محمد رضا ناشر ، نشر روزگار چاپ ۱۳۸۷
۶- پارادوکس ایدئولوژی مدرنیسم از کتاب « فربه تر از ایدئولوژی» مولف دکتر سروش عبدالکریم چاپ موسسه ی فرهنگی صراط چاپ پنجم ۱۳۷۶
۷- ساختار و تاویل متن ، احمدی بابک نشر مرکز چاپ اول ۱۳۷۲
۸- نقد و حقیقت ، بارت رولان ترجمه شیرین دخت دقیقیان نشر مرکز چاپ اول ۱۳۷۷
۹- نقد تکوینی – گلدمن لوسین ، ترجمه شیرین دخت دقیقیان نشر مرکز ، چاپ اول ۱۳۷۷
۱۰-علم هرمنوتیک ریچارد . ا . پالمر ، ترجمه محمد سعید رضایی کاشانی نشر هرمس چاپ ۱۳۷۷
۱۱-گزاره های منفرد ( مسائل شعر و بررسی شعر جدید و جوان امروز) بابا چاهی علی ۲ جلد نشر سپنتا ۱۳۸۰
۱۲-آنتو لوژی شعر شاعران معاصر ( کلمات بیش از آدمی رنج می برند ) داودی حموله سریا ، تهران نشر قطره ۱۳۹۳
۱۳-رویکردی مفهمومی به تز ، آنتی تز و سنتز درادبیات و شعر ( مقاله) پاپی عابدین نشر ۱۳۹۳ مجله ی الکترونیکی عقربه
۱۴-رویکردی به پرسمان «نظر » و «منظر» در ادبیات و شعر ( مقاله) پاپی عابدین نشر ۱۳۹۳مجله ی الکترونیکی عقربه
۱۵-نگره ای به بود طبقاتی و نمود طبقاتی در شعر (مقاله ) نشر ۱۳۹۳ مجله ی الکترونیکی عقربه

برچسب ها

مطالب مشابه...

يك ديدگاه “در آمدی بر سیر فکری علی باباچاهی در شعر و ادبیات/ عابدین پاپی”

  1. م کیوان گفت:

    بااحترام- قشنگ وباارزش بود. گواینکه کمی بیانی خشک داشت! پیروزباشید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آرشیو سایت

بایگانی

تبلیغات